Boekrecensie – Autisme en Probleemgedrag

Door: Geert van der Aa

Voor iedereen die meer wil begrijpen van autisme in combinatie met een verstandelijke beperking, is dit boek een waardevolle kennismaking.

Tijdens de autismeweek stuitte ik in onze bibliotheek op het boek Autisme en Probleemgedrag van de Vlaamse psycholoog Wilfried Peeters (2022,Garant). Zelf ben ik ouder van twee volwassen zonen (nu 37 en 35 jaar) met het fragiele-X-syndroom en autisme. Vanaf hun vroege jeugd heb ik gezien hoe ingewikkeld hun gedrag soms is en hoeveel onbegrip dat kan oproepen.

Peeters legt in zijn boek duidelijk uit waar probleemgedrag bij kinderen met autisme en een verstandelijke beperking vandaan komt. Volgens hem is dit gedrag geen opzettelijk lastig doen, maar een manier om met stress en angst om te gaan. Het is een signaal: er is iets mis. Het gedrag probeert een probleem op te lossen.

De kern van zijn boodschap is: probleemgedrag heeft betekenis.

We moeten dus niet alleen kijken naar wat een kind doet, maar ook naar waarom het dat doet. Begeleiding moet zich dan ook richten op de onderliggende oorzaken. Die kunnen biologisch, psychologisch of uit de omgeving komen – en vaak een combinatie daarvan.

Vier kwetsbaarheden

Peeters beschrijft vier kenmerken die vaak voorkomen bij kinderen met deze dubbele diagnose:

1. Zintuiglijke overgevoeligheid – prikkels komen te sterk of te veel binnen.
2. Beperkt inlevingsvermogen – moeite met begrijpen wat anderen denken of voelen.
3. Sterke focus op details – het grotere geheel wordt vaak niet gezien.
4. Beperkt probleemoplossend vermogen – het omgaan met emoties en het organiseren van eigen gedrag is lastig.

Praktisch en herkenbaar

Na een stevig theoretisch deel helpt de auteur je stap voor stap om probleemgedrag beter te leren begrijpen. Hij stelt voor om het gedrag goed te observeren aan de hand van het ABC-model:

• A = Antecedent – wat gebeurt er vlak vóór het gedrag?
• B = Behaviour – wat doet het kind precies?
• C = Consequentie – wat gebeurt er daarna?

Een belangrijk model dat hij gebruikt is het “ijsbergmodel”. Het gedrag dat je ziet (de top van de ijsberg) is maar een klein deel. Onder de oppervlakte ligt een enorme kwetsbaarheid, die vaak de echte oorzaak is.

De aanpak in het boek benadrukt samenwerking tussen ouders en begeleiders. Met veel voorbeelden laat Peeters zien hoe je kunt omgaan met moeilijke situaties en hoe belangrijk het is om ook als ouder of begeleider naar je eigen gevoelens te kijken. Angst speelt hierbij vaak een grote rol.

Persoonlijke ervaring

Voor mij was dit boek zeer verhelderend. Ik herkende veel van het gedrag van mijn zoons, zoals hun herhaalgedrag. Dat blijkt niet zomaar een ‘vreemd trekje’ te zijn, maar helpt hen om angst te verminderen en grip te houden op hun omgeving.

Het laatste hoofdstuk was voor mij bijzonder waardevol. Het gaat over kinderen met een matige tot diepe verstandelijke beperking én autisme. Hierin herkende ik veel van onze eigen gezinssituatie, met treffende en eerlijke voorbeelden.

Tot slot

Dit boek is helder, deskundig en tegelijk persoonlijk geschreven. Het gaf mij nieuwe inzichten, bevestiging van wat ik al voelde, en praktische handvatten. Een aanrader voor ouders, begeleiders en anderen die deze kinderen beter willen begrijpen en ondersteunen.